السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
615
تفسير الميزان ( فارسي )
او باشد ، تعظيمش از تقواى خداست و تمامى آيات قرآن كه متعرض مسئله تقوى شده شامل اين تعظيم هم مىشود . بله البته هر عاقلى مىداند ، كه نبايد به اين شعائر و آيات در مقابل خداى تعالى استقلال داد ، و معتقد شد : كه مثلا رسول خدا ( ص ) هم در مقابل خدا موجودى است مستقل و مالك نفس خود و يا مالك نفع و ضرر و موت و حيات و نشور خود ، چون اين اعتقاد شعائر را از شعائر بودن خارج مىكند ، و آيت و دليل را از آيت و دليل بودن مىاندازد ، و او را در حظيره و ساحت الوهيت داخل مىكند و اين خود شركى است عظيم كه پناه مىبريم به خدا از چنين شركى . * ( ( وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ ، أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّه جَمِيعاً ، وَأَنَّ اللَّه شَدِيدُ الْعَذابِ ) ) * الخ ، از ظاهر سياق بر مىآيد كه كلمه ( اذ ) مفعول باشد براى كلمه ( يرى ) ، و جمله : * ( ( أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّه ) ) * الخ ، بيان باشد براى عذاب و كلمه ( لو ) براى آرزو بوده باشد ، و معنا چنين باشد : ( اى كاش اين مشركين در همين دنيا ، روزى را كه در آن عذاب را مىبينند ، مىديدند كه اگر چنين چيزى ممكن بود ، ميديدند كه نيرو همه و همه براى خداست ، و اينكه براى بتها و الهه خود معتقد به نيرو شدهاند ، اشتباه كردهاند ، و نيز مىديدند كه خدا چقدر شديد العذاب است و عاقبت اين خطاى خود را ميچشيدند ) . پس مراد از عذاب در آيه شريفه - بطورى كه از بيان آيه بعديش استفاده مىشود - همين است كه خطاى خود را در شريك گرفتن براى خدا ببينند و عاقبت اين خطا را مشاهده كنند كه دو آيه بعد هم اين معنا را تاييد مىكند ، مىفرمايد : ( * ( إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا ) * ، بتها آن روز از بتپرستان بيزارى مىجويند ، پس نفعى از ناحيه آنها عايد پرستندگانشان نمىشود ، با اينكه انتظار آن را داشتند ، * ( ( وَرَأَوُا الْعَذابَ ، وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الأَسْبابُ ) ) * ، در آن روز ديگر براى هيچ چيز به غير خدا اثرى نمىماند ، * ( ( وَقالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً ) ) * ، آرزو مىكنند اى كاش بازگشتى برايمان بود ، * ( ( فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ ) ) * ، تا در آن بازگشت ، ما از اين خدايان دروغى بيزارى مىجستيم ، * ( ( كَما تَبَرَّؤُا مِنَّا ) ) * همانطور كه اين خدايان را ديديم كه در آخرت از ما بيزارى مىجويند ، * ( ( كَذلِكَ يُرِيهِمُ اللَّه ) ) * ، اينچنين خداوند به ستمكارانى كه براى خدا انداد و شركاء گرفتند ، ( اعمالهم ) اعمالشان را نشان مىدهد و اعمالشان همان بود كه غير خدا را دوست مىداشتند و پيروى مىكردند ، * ( ( حَسَراتٍ عَلَيْهِمْ ، وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ ) ) * ، در حالى كه اعمال اين بيچارگان ، مايه حسرتشان شده باشد ، و ديگر بيرون شدن از آتش برايشان نباشد . * ( ( وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ ) ) * در اين جمله حجتى است عليه كسانى كه ميگويند : عذاب آتش تمام شدنى نيست .